باستانشناسی زیر آب (دریایی)
باستانشناسی زیر آب یا به تعبیری دیگر، باستانشناسی دریایی «هیپو آرکئولوژی»نسبت به باستانشناسی خاکی، دانشی نسبتاً جوان است. تاریخچه باستانشناسی زیر آب در شکل علمی خود در اروپا به سال ۱۸۰۲ میلادی بازمیگردد، یعنی زمانی که غواصان یونانی از خردهریزهای آب آورده ناو «منتور» نزدیکیهای جزیره «آنتی سیتر» صندوقچههای محتوی پارچههای پربهای «پارتنون» را از آب بیرون آوردند.
اهتمام، ایرانیان نسبت به این رشته از دانش اندکی دیر، یعنی در سال ۱۳۷۷ شمسی صورت گرفت. این کار،گرچه مستلزم ابزارهای دقیق و پیشرفته، دانش فنی و هزینههای بسیار است، اما کاری بایسته و دقیق است که میتواند بسیاری از گوشههای ناروشن تاریخ ما را روشن کند.
در جستار حاضر، نویسنده ضمن تعریف اصطلاح باستانشناسی و سرگذشت دانش جدید باستانشناسی زیرآب، با ذکر تاریخچهای از دریانوردی و نیز جنگهای دریایی ایرانیان در ادوار مختلف تاریخ و ارایه نمونههایی از یافتهها و کشفیات مهم باستانشناسان دریایی، اهمیت و لزوم گسترش این دانش جدید را در کشورمان مورد تأکید قرار داده است.
باستانشناسی در سطح خشکی به دلیل سهولت کار، ابزار ساده، سهولت رفت و آمد، هزینه کم و مشاهده مستقیم نمونههای مختلف، پیشرفت قابل چشمگیری داشته است. لیکن باستانشناسی زیر آب، بسیار پیچیده نیازمند ابزار پیشرفته است و هزینه سرسامآور علیرغم اینکه به صورت علمی، مراحل نخستین خویش را طی میکند، کاوشهای آن، نکات تاریک تاریخی بسیاری را برهمگان معلوم ساخته است.
تا امروز، بزرگترین کشفیات مربوط به زندگی ملتها و فرهنگهای باستانی، مرهون باستانشناسان سطح زمین (خشکی) بوده است. به عبارتی میتوان گفت: باستانشناسی زیرآب، مکمل باستانشناسی خشکی بوده، که سعی دارد همگام با باستانشناسی روی زمین، آثار مدفون از اعماق دریاها، اقیانوسها، خلیج و کانالها، را کشف نماید. انسان امروز در ادامه پیروزی جهان زیر دریایی خود، هرسال شاهد کشف آثار تازه شهرها، روستا و قصبهها، دهکدهها، کشتی و ناوهای غرق شده، اجساد و اشیاء ارزشمندی است که بررسیهای علمی انجام گرفته، توانسته نقش مهمی را در تکمیل پروژههای باستانشناسی روی خشکی فراهم آورد. باستانشناسی آبی را که مترادف باستانشناسی دریایی است، «هیپو آرکئولوژی» نامیدهاند.
تعریف علم باستانشناسی
باستانشناسی را تعاریف متعددی است. معنی تحتالفظی آن دو واژه باستان. یعنی قدیمی و کهن و شناسی یعنی شناخت و شناختن.
باستانشناسی از نظر خانم کنتور آمریکایی، علم پی بردن به گذشته بشر، با مطالعه آثار به جای مانده است.
باستانشناسی میکوشد تا تاریکیهای تاریخ تمدن بشر را بر ما معلوم سازد. باستانشناسی سرچشمه تاریخ است و دادههای آن در جای خود، به عنوان اسناد تاریخی محسوب میگردند. دادههایش، همان دگرگونیهایی است که بر اثر اعمال انسانی در جهان مادی روی میدهد، یا به عبارتی ثمرات رفتار انسانی است که به صفت سنگواره درآمده است. واژه لاتینی آن از دو کلمه « Arco» به معنی قدیمی و « Logie» یعنی شناخت، گرفته شده است. تاریخ از ریشه یونانی هیستوریا، به معنی تحقیق از روایات و حکایات گرفته شده است ولی باستانشناسی، تحقیق و کاوش در زندگی، فرهنگ، تاریخ اقوام و ملل گذشته است. علم باستانشناسی ) Archaeogie( در کنار «سکهشناسی، خطوط باستانی، کتیبه بررسی مهرها، مستندات، سالنامه و سنگ قبور و دیگر آثار، توانسته ابهامات بسیاری از تاریخ قرون کهن را از میان بردارد.
(((((((ادامه دارد))))))))
